Geachte lezer,

 

Open access verandert de wereld en versterkt de verbinding tussen de wetenschap en de samenleving. Vanuit die overtuiging werken Nederlandse universiteiten aan het realiseren van vrije toegang tot wetenschappelijke artikelen voor iedereen!

 

Met gepaste trots constateer ik dat open access in Nederland een razendsnelle groei doormaakt die wereldwijd wordt opgemerkt. De snelle groei is het resultaat van een eigenzinnige aanpak, geïnspireerd en gesteund door (inter)nationale organisaties om ons heen. Het principe, de ambities en de aanpak gelden internationaal als voorbeeld in de wetenschappelijke wereld, bij de nationale overheden en binnen de Europese Unie.

 

Het belang van open access kwam enkele jaren terug slechts mondjesmaat aan de orde in politieke debatten. Nu constateer ik dat het thema prominent op de agenda staat in vrijwel alle partijpolitieke programma’s in Nederland.

 

Het Nederlandse voorzitterschap van de EU in 2016 heeft duidelijk bijgedragen aan de verdere groei van open access in Europa. In Europa is het doel gesteld om in 2020 over te gaan op open access voor wetenschappelijke publicaties. Om dit voor elkaar te krijgen dragen we vanuit Nederland graag onze ervaringen over aan diverse internationale consortia.

 

Ondertussen gaan wij gestaag door met het verwezenlijken van onze eigen ambities. Het e-zine, dat wij in het voorjaar van 2016 publiceerden, heeft tot veel positieve reacties geleid en is alweer toe aan een update. Naast bovengenoemde nationale en internationale ontwikkelingen, hebben de Nederlandse universiteiten gezamenlijk opnieuw grote stappen gezet naar vrije toegankelijkheid van wetenschappelijke artikelen voor iedereen. Met grote uitgeverijen zijn contracten gesloten waardoor nog meer artikelen van onze onderzoekers zonder extra kosten online ‘open access’ beschikbaar worden.

 

Het is ondertussen duidelijk dat het beginsel van open access niet meer ter discussie staat. Daarvoor is het maatschappelijk belang veel te groot. We weten immers dat nu al veel burgers open access tijdschriften in bijvoorbeeld de geneeskunde raadplegen. Het tekent de dynamiek van open access en kondigt tegelijk aan dat er vele mogelijke toepassingen in de toekomst volgen.

 

Open access is een concrete opmaat naar het bredere ‘open science’. Daarbij gaat het niet alleen om de toegankelijkheid van publicaties maar ook om die van de onderliggende gegevens. Het doel van beide bewegingen is het versterken van de verbinding tussen wetenschap en samenleving. Daar zetten we ons graag de komende periode, samen met veel betrokkenen, verder voor in!

 

 

Karl Dittrich

Voorzitter Vereniging van Universiteiten (VSNU)

Voorwoord