Print
 
 

Q&A open access

 

De FAQ’s zijn gerubriceerd naar  de onderwerpen: Algemene vragen over open access, Vragen over open access in de praktijk, Vragen over onderhandelingen en de rol van de stakeholders, Stand van zaken onderhandeling per uitgeverij (Elsevier, SAGE, Springer, Wiley, OUP, ACS. Taylor & Francis, Wolters Kluwer en overige uitgeverijen) en Hoe zit het met LingOA.

 

Algemene vragen over open access

 

 

Wat is open access?

Open access is vrije toegang tot wetenschappelijke informatie zoals tijdschriftartikelen.

Wat zijn de verschillende routes naar of modellen van open access?

Er zijn in grote lijnen twee routes naar open access, de groene en de gouden route.

Groene route
De groene route gaat er van uit dat auteurs hun werk zelf openbaar maken door hun manuscript in een (institutionele) repository te deponeren. Dat kan nu al bij de Nederlandse universiteiten. Vaak rust er wel een embargo op de definitieve versie van artikelen die zijn gepubliceerd bij een uitgever, maar de onderzoeker kan altijd een pre-definitieve, nog niet opgemaakte versie, van zijn manuscript in de repository deponeren (een zogenaamde auteursversie).


Gouden route
Bij de gouden route worden publicaties direct online beschikbaar gesteld via de platforms van uitgevers. Dat betekent meestal dat de uitgever vooraf betaald wordt om een artikel direct vrij toegankelijk beschikbaar te maken. Deze betaling heet APC ofwel Article Processing Charge. Deze APC’s worden betaald door de werkgever van de onderzoeker. Een toenemend aantal onderzoeksfinanciers (waaronder NWO) stelt ook geld beschikbaar voor de betaling van deze APC’s. De gouden route is volgens velen de meest duurzame route naar open access maar vergt voor uitgevers die nog volgens het abonnementenmodel werken wel een omslag van de business modellen. Een toenemend aantal uitgevers werkt al volgens de gouden route.
 

Waarom kiezen we in Nederland de gouden route boven de groene?

We geven de voorkeur aan het de gouden route omdat dit voor ons het meest duurzame model is. De groene route houdt het huidige onwenselijke model op alle fronten in stand en is daarom hooguit een tijdelijke oplossing, maar niet een duurzame oplossing.

 

We zien tevens dat er een groeiende behoefte onder wetenschappers is aan een nieuw publicatiemodel waarin online publiceren en data meer verbonden zijn. Groen open access door het deponeren van een artikel in een repository wordt vooral ervaren als archiefmodel en minder als onafhankelijk publicatiemodel. Dit betekent overigens ook dat er een extra infrastructuur nodig is om dit te realiseren. Bovendien houdt groen open access het huidige verdienmodel van uitgevers in stand, terwijl dat vanuit een duurzame toekomststrategie onder druk staat. De groene route zou desondanks aantrekkelijker worden als uitgevers afzien van de huidige embargoperiodes van soms 12-24 maanden op het plaatsen van een artikel in een institutionele repository.

 

Bij gouden open access blijven de waardevolle elementen in het proces van publicatie in ieder geval in stand. Bij wetenschappelijke uitgevers zijn vakgenoten van wetenschappers aangesloten die elkaars artikelen op kwaliteit beoordelen, peer-review. De kwaliteit van het artikel bepaalt in welk tijdschrift het gepubliceerd kan worden en bepaalt tevens de impact die het artikel heeft. Het systeem van peer-review bij de huidige uitgevers en het feit dat de tijdschriften die aan de uitgever verbonden zijn ook al veel bekendheid hebben binnen de betreffende wetenschappelijke disciplines, maakt dat we de transitie naar open access graag samen doen met de bestaande uitgevers. Dit voorkomt tevens dat er onnodig een extra infrastructuur wordt gecreëerd.

Wat zijn de voordelen van open access voor de wetenschap en de maatschappij?

Open access helpt...

  • ... wetenschappers om hun onderzoek breder te verspreiden.
  • ... artsen, behandelaars en patiënten bij het kennisnemen van de nieuwste inzichten in behandelwijzen.
  • ... bedrijven bij het ontwikkelen en toepassen van innovaties, met name voor starters.
  • ... wetenschappers in ontwikkelingslanden om toegang te kunnen krijgen tot wetenschappelijke kennis.
  • ... leraren en scholieren bij hun lessen en werkstukken.
  • ... het grote publiek om kennis te nemen van de nieuwste wetenschappelijke ontwikkelingen.


 

Wat zijn de nadelen van open access voor de wetenschap?

Er zijn voor de wetenschap op de lange termijn geen nadelen van open access. Wel kan de transitie enkele tijdelijke praktische problemen met zich mee brengen. Voor de overgang naar open access moeten uitgevers hun business modellen zo aanpassen dat de wetenschap betaalt aan de ‘voorkant’ (bij aanbieden voor publicatie) en niet langer aan de ‘achterkant’ (bij het lezen). Zoals bij elke verandering kunnen zich enkele praktische problemen voordoen in de transitiefase, die uiteindelijk allemaal oplosbaar zijn.
 



Laatst bijgewerkt op 26-05-2016